Biodata Tuan Guru Haji Yahya Bin Mat Saman Pondok Kampong Teluk, Kepala Batas , Alor Setar.
Al-Marhum Tuan Guru Haji Yahya Bin Mat Saman/
Hitam telah dilahirkan pada tahun 1917 dan telah wafat pada 2006 masihi berusia
sekitar 89 tahun.
Mempunyai tiga orang isteri. Isteri yang pertama meninggal dunia dan kemudian beliau berkahwin dengan yang kedua kemudian bercerai, dan berkahwin pula yang terakhir dan kekal hingga wafat beliau .
Mempunyai seorang anak dan beberapa cucu. Beliau memulai pendidikan agama semenjak daripada pangkuan ibunya, belajar ilmu fardhu ain, alquran tajwid, dan membaca kitab Muniyatul Musolli. Kemudian masuk belajar diPondok Lembah Bujang, Merbok, Kedah , selama 10 tahun.
Seterusnya beliau melanjutkan pelajaran ke Negeri Kelantan dan menuntut di pondok Madrasah Ahmadiyah di kg Bunut Payung, Kota Bharu Kelantan selama 29 tahun.
Mempunyai tiga orang isteri. Isteri yang pertama meninggal dunia dan kemudian beliau berkahwin dengan yang kedua kemudian bercerai, dan berkahwin pula yang terakhir dan kekal hingga wafat beliau .
Mempunyai seorang anak dan beberapa cucu. Beliau memulai pendidikan agama semenjak daripada pangkuan ibunya, belajar ilmu fardhu ain, alquran tajwid, dan membaca kitab Muniyatul Musolli. Kemudian masuk belajar diPondok Lembah Bujang, Merbok, Kedah , selama 10 tahun.
Seterusnya beliau melanjutkan pelajaran ke Negeri Kelantan dan menuntut di pondok Madrasah Ahmadiyah di kg Bunut Payung, Kota Bharu Kelantan selama 29 tahun.
Semasa di Bunut Payung, beliau telah menghabiskan waktu
belajar dengan system talaqqi iaitu membaca kitab dari kulit ke kulit sehingga
khatam. Beliau menadah di hadapan guru utama pondok iaitu Almarhum Tuan Guru Sheikh
Abdullah Thohir yang merupakan murid tua kepada ulama besar Tok Kenali. Selama
puluhan tahun beliau menadah siraman ilmu di Pondok Bunut Payung di bawah asuhan
guru besar Sheikh Abdullah Thohir tersebut.
Beliau telah mengkhatamkan kitab-kitab turath (kitab kuning) samada dalam teks bahasa melayu atau bahasa arab, dalam pelbagai displin keilmuan islam, seperti nahu, saraf, hadis, mustholah hadis, feqah, tauhid, usul tafsir, tasawuf, ilmu-ilmu alat (iaitu balagah, mantik, maqulat, ‘arudh, miqat, falakiah,) dan lain-lain.
Beliau telah menggelarkan Sheikh Abdullah Thoir sebagai Faqih. Antara tanda-tandanya, kemahiran Sheikh Abdullah Thoir mengajar teks kitab fekah - al Mahalli tanpa melihat kitab lagi, hanya perantaraan Muqri ( pembaca).
Beliau telah mengkhatamkan kitab-kitab turath (kitab kuning) samada dalam teks bahasa melayu atau bahasa arab, dalam pelbagai displin keilmuan islam, seperti nahu, saraf, hadis, mustholah hadis, feqah, tauhid, usul tafsir, tasawuf, ilmu-ilmu alat (iaitu balagah, mantik, maqulat, ‘arudh, miqat, falakiah,) dan lain-lain.
Beliau telah menggelarkan Sheikh Abdullah Thoir sebagai Faqih. Antara tanda-tandanya, kemahiran Sheikh Abdullah Thoir mengajar teks kitab fekah - al Mahalli tanpa melihat kitab lagi, hanya perantaraan Muqri ( pembaca).
Beliau telah mengkhatamkan kitab-kitab umdah
(rujukan utama) yang besar-besar dalam pelbagai bidang, di antara kitab-kitab
tersebut antaranya :
1)
Fekah:Beliau telah mengkhatamkan kitab-kitab utama Ghoyah wa Taqrib, Fathul Qorib ,
Fathul
Muin, Fathul Wahhab, al-Mahalli (Qalyubi wa Umairah) ,Nihayatul Muhtaj (6 juzuk).
Muin, Fathul Wahhab, al-Mahalli (Qalyubi wa Umairah) ,Nihayatul Muhtaj (6 juzuk).
2) Tauhid:Beliau mengkhatamkan kitab-kitab asas tauhid sehinggalah sebesar-besar seperti
adDussuki , Abddus Salam, dan lain-lain.
adDussuki , Abddus Salam, dan lain-lain.
3)
Tasawuf:
al-Hikam dan semua syarahannya, kitab-kitab imam alghazali sehingga ihya’,
kitab
Sairus Salikin, Hidayatus Salikin, addurun Nafis, dan lain-lain
Sairus Salikin, Hidayatus Salikin, addurun Nafis, dan lain-lain
4) Nahwu :Mengkhatamkan
berbagai kitab asas Nahu sehinggalah sebesar-besar kitab Nahu seperti
Ibnu Aqil, Awdhoh, Mughni Labib dan lain –lain.
Ibnu Aqil, Awdhoh, Mughni Labib dan lain –lain.
5) Hadis:
Mengkhatamkan Sunan Sittah
(kitab hadith yang 6 buah) . Kitab-kitab asas ilmu hadith seperti Matan
Arbain, Riyadhus Sholihin, Bulughul Maram, Abi Jamrah, Misykat Mashobih dan lain-lain.
Arbain, Riyadhus Sholihin, Bulughul Maram, Abi Jamrah, Misykat Mashobih dan lain-lain.
6)
Tafsir:
Mengkhatamkan kitab asas tafsir seperti Tafsir Jalallain, tafsir-tafsir dalam bahasa
melayu seperti Baydhowi Melayu (Tarjumanul Mustafid), dan mengkhatamkan kitab-kitab
tafsir yang besar-besar seperti tafsir An Nasafi, tafsir Al Baidawi, Tafsir al Maraghi, sebahagian besar Tafsir Ibnu Katsir dan lain-lain.
melayu seperti Baydhowi Melayu (Tarjumanul Mustafid), dan mengkhatamkan kitab-kitab
tafsir yang besar-besar seperti tafsir An Nasafi, tafsir Al Baidawi, Tafsir al Maraghi, sebahagian besar Tafsir Ibnu Katsir dan lain-lain.
7)
Usul Fekah
dan Qawaid Fiqhiyyah: Beliau mengkhatamkan daripada sekecil-kecil hingga
sebesar- besarnya seperti kitab Waraqat dan syarahnya oleh al-Mahalli, al-Ashbah wan Nazo ir,
Jam'ul Jawamik, dan lain-lain.
sebesar- besarnya seperti kitab Waraqat dan syarahnya oleh al-Mahalli, al-Ashbah wan Nazo ir,
Jam'ul Jawamik, dan lain-lain.
Disamping
menumpukan masa dengan pelajaran di pondok utamanya iaitu Pondok Bunut Payung,
selepas kewafatan Sheikh Abdullah Tohir, hayat pondok bunut payung telah disambung oleh almarhum Tuan Guru Husien Ar Rahimi, beliau berkesempatan bermulazamah dengan ulama’-ulama’ besar yang berada di
sekitar Kota bharu Kelantan untuk memungut mutiara ilmu daripada mereka.
Orang-orang besar itu seperti Tuan Guru Haji Bang Kob Legor (murid Tok Kenali),Tuan Guru Mufti Haji Nor, Tuan Guru Haji Ahmad, Tuan Guru Haji Salahuddin (murid Tok Kenali) dan lain-lain.
Beberapa catitan
kisah pembelajaran beliau yang diceritakan kepada saya yang masih saya ingat.
1)
Beliau
menceritakan semasa beliau menuntut di pondok Bunut Payung, beliau telah
dilantik sebagai ketua pelajar untuk mengawasi hal ehwal pelajar pondok ketika
itu, dan beliau juga merupakan ketua kepada pelajar-pelajar yang datang dari Kedah. Beliau menceritakan almarhumTuan Guru Haji Hasyim mudir Pondok Pasir Tumbuh, ketika itu adalah seorang pelajar dari Kedah yang dibawa oleh beliau untuk
melanjutkan pelajaran di Pondok Bunut Payung.
2)
Beliau
menceritakan satu ketika, beliau menziarah Almarhum Tuan Guru Pak Man , Pondok
Bukit Besar di pondok bukit besar Kedah. Ketika beliau sampai mendapati Tuan
Guru Pak Man sedang mengajar kitab usul fekah yang paling besar dan sangat
susah ibaratnya iaitu Jam'ul Jawami’ karangan Imam Subki r.a. Kebetulan yang menadah kitab
ialah Tuan Guru Sheikh Mahmud Janggut Merah, Bukit Besar. Ketika sampai di
majlis beliau duduk menghadap dengan Tuan Guru Pak Man lalu duduk untuk
sama-sama menjadi pendengar kepada bacaan kitab, tetapi tiba-tiba Tuan Guru Pak Man bukit besar melambai tangan kepada beliau memanggil untuk duduk di samping Tuan Guru Pak Man sambil
berkata iaitu menujukan kata ke Tuan Guru Haji Mahmud, “Dia ni kawan ana”. Selepas
bercerita kisah tersebut, tuan guru saya ini mengulas dengan berkata ( “Pak Man
ilmunya, mahirnya sekata, tidak seperti sesetengah orang yang lain"). Maksud
beliau, ilmu Tuan Guru Pak Man adalah sama tahap kemahiran di
setiap bidang ilmunya. Tuan Guru Pak Man bukit besar mahir ilmu fekah, juga mahir
tasawuf, juga mahir ilmu-ilmu yang lain. Tidak seperti mereka yang seperti mahir
ilmu fekah tetapi tidak mahir dalam bidang ilmu-ilmu yang lain.
3)
Satu
ketika yang lain beliau bercerita, semasa menuntut di Kelantan, beliau telah
memerhatikan dan mengingat masalah-masalah fekah yang gharib ( jarang orang tahu) ketika menadah
dengan Tuan Guru ,Tuan Guru. Jika berjumpa sahaja
dengan masalah yang gharib beliau akan terus mengingatinya dan masih
dalam ingatan beliau. Antara masalah-masalah yang beliau sering ulangkan:
1. Sunat membaca ta'awwuz
dengan jahar sebelum membaca al-fatihah di dalam sembahyang yang dijaharkan bacaannya, sedangkan
yang masyhur diketahui umum adalah tidak sunat pada sisi qaul muktamad ashoh. Tuan
guru saya ini mengisyaratkan masalah ini sebagai satu masalah yang menarik yang
patut diamalkan walaupun menurut qaul yang Muqobil. Masalah ini terdapat dalam kitab
Mughni Muhtaj, beliau ingat ketika sedang menadah kitab tersebut.
2.Masalah yang kedua,
perempuan haid yang sedang berihram diharuskan memakan ubat untuk menghentikan
haidnya bagi melakukan tawaf rukun haji atau
umrah, masalah ini beliau masih ingat ketika menuntut kitab Nihayatul Muhtaj.
3.Bidan yang menarik kepala
bayi yang lambat keluar daripada perut ibunya lalu dicabut putus, maka menurut
Qaul Shyubari di dalam Hasyiah Tuhfah, bidan tersebut dikenakan qisas.
4. Jika seseorang sakit , kemudian makan ubat lalu hilang ingatannya, adakah terangkat taklif?. jawabnya terangkat. Masalah ini ada dalam Nihayah.
5. Tuan Guru juga telah menceritakan kepada saya satu
kisah , dipondok Bunut Payong, satu peristiwa kematian seorang
kanak-kanak 12 tahun , ditimpa buah kelapa diatas kepalanya. mayat
kanak-kanak tersebut masih berdarah sehinggalah saat dimandikan. ma
ka
berlaku sedikit kicuh dikalangan pelajar dan guru-guru dipondok Bunut
Payong, apa yang perlu dilakukan terhadap mayat itu. sebab berdarah
kepala yang masih mengalir takdapat dibersihkan. maka mayat yang
bernajis tidak sah disembahyangkan?. Maka ketika itu tidak seorang pun
yang sanggup untuk datang untuk berjumpa Tuan Guru Sheikh Abdullah
Tahir , hanya Pak Ya (Tuan Guru Haji Yahya) datang bertanyakan masalah
tersebut kepada Sheikh Abdullah Tahir.
Jawapannya: Semasa sedang memandikan mayat itu, pemandi menjiruskan air terus menerus tanpa putus di tempat luka yang berdarah yang masih mengalir itu, dan ketika itu juga 3 atau lebih orang yang ditugaskan menyembahyangkan mayat itu. Setelah selesai sembahyang, baru diberhentikan menjirus air. Kemudiannya diteruskanlah acara yang seterusnya. Munkin selepas itu akan disembahyangkan lagi dimasjid beramai-ramai.
Tuan Guru Sheikh Abdullah Tahir menjawab soalan itu sambil sedang duduk diatas katil.
Menurut Sheikh Abdullah Tahir, kaifiat ini akan dapat menghimpunkan semua pendapat-pendapat (qaul) yang bercanggahan.
6.. bersambung..
ka
berlaku sedikit kicuh dikalangan pelajar dan guru-guru dipondok Bunut
Payong, apa yang perlu dilakukan terhadap mayat itu. sebab berdarah
kepala yang masih mengalir takdapat dibersihkan. maka mayat yang
bernajis tidak sah disembahyangkan?. Maka ketika itu tidak seorang pun
yang sanggup untuk datang untuk berjumpa Tuan Guru Sheikh Abdullah
Tahir , hanya Pak Ya (Tuan Guru Haji Yahya) datang bertanyakan masalah
tersebut kepada Sheikh Abdullah Tahir.Jawapannya: Semasa sedang memandikan mayat itu, pemandi menjiruskan air terus menerus tanpa putus di tempat luka yang berdarah yang masih mengalir itu, dan ketika itu juga 3 atau lebih orang yang ditugaskan menyembahyangkan mayat itu. Setelah selesai sembahyang, baru diberhentikan menjirus air. Kemudiannya diteruskanlah acara yang seterusnya. Munkin selepas itu akan disembahyangkan lagi dimasjid beramai-ramai.
Tuan Guru Sheikh Abdullah Tahir menjawab soalan itu sambil sedang duduk diatas katil.
Menurut Sheikh Abdullah Tahir, kaifiat ini akan dapat menghimpunkan semua pendapat-pendapat (qaul) yang bercanggahan.
6.. bersambung..
.jpg)
